Για πρώτη φορά στη χώρα μας, οι μαθητές συμμετέχουν στον σχεδιασμό των σχολείων τους και των προαυλίων τους στα πλαίσια του συγχρηματοδοτούμενου από την Ευρωπαϊκή Ένωση προγράμματος NEW EPOCH, στα πλαίσια του οποίου πρόκειται να αναβαθμιστούν ενεργειακά τρία σχολικά κτίρια στο Δήμο Κηφισιάς.
Και πώς φαντάζονται τα παιδιά τα σχολεία τους; Αυτό κλήθηκαν να ανακαλύψουν οι εταίροι-φορείς του προγράμματος που διοργάνωσαν μια σειρά εργαστηρίων συμμετοχικού σχεδιασμού, με τη συμμετοχή των μαθητών, εκπαιδευτικών και γονέων των μαθητών του Β’ Νηπιαγωγείου Ν. Ερυθραίας, του 4ου Δημοτικού Κηφισιάς, και του 2ου Λυκείου “Λύρειου Διδακτηρίου” Κηφισιάς, που συμμετέχουν στο NEW EPOCH.
Ακούγοντας τους πραγματικούς χρήστες των σχολικών κτιρίων
Στόχος των εργαστηρίων συμμετοχικού σχεδιασμού, που πραγματοποιήθηκαν στις αρχές Μαΐου, ήταν να μπουν στο επίκεντρο της ανακαίνισης των σχολικών κτιρίων, οι ίδιοι οι χρήστες τους, δηλαδή οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί. Κάτι τέτοιο είναι ασυνήθιστο για την ελληνική πραγματικότητα, καθώς όσοι χρησιμοποιούν τους δημόσιους χώρους, σπάνια καλούνται να πουν την άποψή τους και τις ιδέες τους, χάρη στο NEW EPOCH, όμως, έγινε πραγματικότητα.
Αν και ο βασικός στόχος του προγράμματος είναι η μετατροπή τριών σχολικών κτιρίων στον Δήμο Κηφισιάς σε Κτίρια Θετικού Ενεργειακού Ισοζυγίου, μέσω ριζικής ενεργειακής αναβάθμισης βάσει των αρχών του Παθητικού Κτιρίου, το όραμά του εκτείνεται και πέρα από την ενεργειακή απόδοση.
Έτσι, κατά τη διάρκεια των εργαστηρίων, που σχεδιάστηκαν ως διαδραστικές και δημιουργικές συνεδρίες, τα παιδιά εξέφρασαν μέσω ζωγραφιών, φωτογραφιών και παιχνιδιού, τις σκέψεις, τις ανάγκες και τα όνειρά τους για τα σχολεία τους. Οι μαθητές συγκεντρώθηκαν γύρω από πίνακες με ερωτήματα όπως:
- Τι σας αρέσει στο σχολείο σας;
- Τι δεν σας αρέσει στο σχολείο σας;
- Πώς φαντάζεστε το ιδανικό σχολείο;
Τα παιδιά κλήθηκαν να γράψουν, να ζωγραφίσουν και να συζητήσουν πώς τα σχολεία τους θα μπορούσαν να γίνουν πιο πράσινα, ασφαλή και ενδιαφέροντα. Τα εργαστήρια έδειξαν ότι οι μαθητές θέλουν σχολεία μέσα στα οποία νιώθουν άνετα, ασφαλείς και συνδεδεμένοι με τη φύση, καθώς όλοι ζήτησαν:
- Περισσότερους χώρους πρασίνου & δέντρα
- Βελτιωμένη θερμική άνεση
- Περισσότερους χώρους για αθλητισμό & υπαίθριες δραστηριότητες.
- Απομάκρυνση μη ασφαλών σημείων όπου συμβαίνουν συχνά ατυχήματα
Ένα παρόμοιο εργαστήριο (co-creation workshop) διοργανώθηκε με τους γονείς, οι οποίοι έκαναν πολύτιμες παρατηρήσεις σχετικά με την άνεση, την ασφάλεια και τις καθημερινές ανάγκες των παιδιών εντός του σχολικού χώρου.
Οι συζητήσεις ανέδειξαν την κοινή επιθυμία για σχολεία που είναι πιο υγιή, πιο πράσινα, πιο ασφαλή και πιο φιλόξενα, τόσο για τους μαθητές όσο και για την ευρύτερη κοινότητα. Τα παραπάνω ευρήματα ενισχύουν τη σημασία του συμμετοχικού σχεδιασμού των σχολείων όχι απλώς ως τεχνικές υποδομές, αλλά ως περιβάλλοντα που υποστηρίζουν την ευημερία, τη δημιουργικότητα και τη μάθηση.
“Ευκαιρία ολιστικής αναβάθμισης”
“Ουσιαστική ευκαιρία ολιστικής αναβάθμισης” χαρακτήρισε τον ανασχεδιασμό των σχολείων η Μαργαρίτα Κυανίδου, Αρχιτέκτων Μηχανικός & Ιδρύτρια του γραφείου ONUS Architecture Studio, το οποίο επιμελείται τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό των τριών σχολικών κτιρίων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, και τόνισε: “Επαναπροσδιορίζουμε τη μορφή των κτιρίων με βάση την ενεργειακή τους απόδοση, ενώ παράλληλα μετατρέπουμε τις αυλές σε ζωτικούς χώρους μάθησης, παιχνιδιού και κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Μέσα από την ενίσχυση του πρασίνου, την εξωστρέφεια των σχολικών μονάδων και τη σύνδεσή τους με την κοινότητα, στόχος είναι η δημιουργία σχολείων πιο βιώσιμων, ανοιχτών και ουσιαστικά συνδεδεμένων με την καθημερινότητα της πόλης και των παιδιών της”.
Από την πλευρά του, ο Δημήτρης Παλλαντζάς, Φυσικός Κτιρίων, Ερευνητής ΕΜΠ & Υπεύθυνος Εκπαίδευσης του ΕΙΠΑΚ, σημείωσε ότι “Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί συμμετέχουν ενεργά στον επανασχεδιασμό ενός δημόσιου σχολείου, μετατρέποντας τη σχολική κοινότητα από απλό χρήστη σε συνδημιουργό του χώρου. Αυτή η διαδικασία βρίσκεται στον πυρήνα του New European Bauhaus: βιώσιμοι, όμορφοι και συμπεριληπτικοί χώροι που σχεδιάζονται μαζί με τους ανθρώπους που τους ζουν καθημερινά”.
Επαναπροσδιορίζοντας το σχεδιασμό των δημοσίων σχολείων στην Ελλάδα
Μία από τις σημαντικότερες πτυχές των εργαστηρίων είναι η ευρύτερη πολιτισμική αλλαγή που αντιπροσωπεύουν. Στην Ελλάδα, τα δημόσια σχολικά κτίρια σπάνια σχεδιάζονται μέσω διεπιστημονικών διαδικασιών, που ενσωματώνουν την αρχιτεκτονική, την περιβαλλοντική ψυχολογία, το σχεδιασμό τοπίου, την ευεξία και την εκπαιδευτική εμπειρία.
Το NEW EPOCH φιλοδοξεί να επανεξετάσει αυτή την προσέγγιση. Ενσωματώνοντας τον συμμετοχικό σχεδιασμό στη μεθοδολογία ανακαίνισης, το έργο επιδιώκει να αποδείξει ότι τα σχολικά κτίρια πρέπει να σχεδιάζονται μαζί με τις κοινότητές τους. Παράλληλα με την υψηλή ποιότητα εσωτερικού αέρα και την εξαιρετική θερμική άνεση, οι σχολικές αυλές και οι εξωτερικοί χώροι είναι επίσης σημαντικοί για χαλάρωση, έμπνευση, αλληλεπίδραση και επαφή με τη φύση.
Τα Σχολεία ως Ζωντανά Εργαστήρια για Βιώσιμες Πόλεις
Τα εργαστήρια συμμετοχικού σχεδιασμού αποτελούν ένα σημαντικό πρώτο βήμα για τη μετατροπή των σχολείων σε “ζωντανά εργαστήρια” (living labs) βιωσιμότητας και συμμετοχής. Οι μαθητές δεν είναι απλώς μελλοντικοί χρήστες των ανακαινισμένων σχολείων – είναι ενεργοί συντελεστές του ίδιου του οράματος.
Συμπεριλαμβάνοντας στον διάλογο παιδιά, γονείς, εκπαιδευτικούς, αρχιτέκτονες, μηχανικούς και τοπικούς φορείς, το NEW EPOCH βοηθά στη διαμόρφωση ενός νέου μοντέλου για την ανακαίνιση των δημόσιων σχολείων στην Ελλάδα.
Γιατί τα πραγματικά βιώσιμα σχολεία είναι τα σχολεία που σχεδιάζονται μαζί με τους ανθρώπους που τα χρησιμοποιούν κάθε μέρα.
Λίγα λόγια για το NEW EPOCH
Στον πυρήνα του, το NEW EPOCH είναι βαθιά ευθυγραμμισμένο με τις αξίες της πρωτοβουλίας του Νέου Ευρωπαϊκού Bauhaus (NEB), που προωθεί τη βιωσιμότητα, τη συμπερίληψη και την αισθητική μέσω του συνεργατικού και ανθρωποκεντρικού σχεδιασμού.
Το NEW EPOCH αναγνωρίζει ότι η μετάβαση προς κλιματικά ουδέτερα σχολεία δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της τεχνολογικής καινοτομίας, αλλά και μέσω της ενεργού συμμετοχής των ανθρώπων που βιώνουν αυτούς τους χώρους καθημερινά.
Οι φορείς-εταίροι του έργου που υλοποίησαν τη συγκεκριμένη δράση είναι το Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου, το αρχιτεκτονικό γραφείο ONUS Architecture Studio, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, και το Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών με τον συντονισμό πάντα της Κύριας Δημοτικής Αρχής του έργου, τον Δήμο Κηφισιάς. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν επίσης ο Αναπτυξιακός Οργανισμός Κηφισιάς, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (EKETA), η Premium Consulting, η domx, η Easy Green και η Electra Energy Cooperative.
Το έργο NEW EPOCH, αρ. GA έργου EUI03-242, συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στα πλαίσια της European Urban Initiative.
